Akalazya, yemek borusunun alt ucunda bulunan kas halkasının (alt özofagus sfinkteri) yeterince gevşeyememesi sonucu, yiyeceklerin mideye geçişinde sorun yaşanmasına neden olan nadir fakat ciddi bir yemek borusu hastalığıdır. Aynı zamanda yemek borusunun hareket yeteneğinde de azalma görülür. Bu durum, yutma güçlüğü ve yiyeceklerin yemek borusunda takılması gibi belirtilerle kendini gösterir.
Akalazya Belirtileri
Akalazya hastalarında görülen en yaygın belirtiler şunlardır:
- Yutma Güçlüğü (Disfaji):Akalazyada en yaygın ve belirgin semptom, hem katı hem sıvı yiyeceklerin yutulmasında zorlanmadır. Hastalar yemekleri boğazda veya göğüste takılmış gibi hissedebilir. Bu durum bazen sıvılar için bile geçerlidir.
- Regürjitasyon (Yiyeceklerin Geri Gelmesi): Yemek borusunda biriken yiyecekler, ağıza geri gelebilir. Bu durum özellikle yemeklerden sonra, gece yatarken veya öne eğildiğinde daha sık görülür.
- Göğüs Ağrısı ve Basınç Hissi: Akalazyada yemek borusunun kasları normal şekilde çalışmadığı için göğüs ağrısı veya sıkışma hissi görülebilir. Ağrı genellikle yemeklerden sonra veya stres altında artar.
- Kilo Kaybı ve İştah Azalması: Yutma güçlüğü ve rahatsızlık hissi, hastaların yemek yemesini zorlaştırır. Bu da zamanla kilo kaybına ve beslenme yetersizliklerine yol açabilir.
- Gece Öksürüğü ve Boğulma Hissi: Yiyeceklerin yemek borusunda birikmesi, özellikle geceleri öksürüğe veya boğulma hissine neden olabilir. Bu durum uyku kalitesini bozabilir.
Akalazya Nedenleri
Akalazyanın kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Ancak hastalığın, yemek borusu sinirlerinin hasar görmesiyle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Otoimmün süreçler veya viral enfeksiyonlar da etken olabilir. Nadir durumlarda, bazı tümörler benzer tabloya neden olabilir (pseudo-akalazya).
Tanı Yöntemleri
Akalazya tanısı koymak için kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:
- Özofagus manometrisi: En güvenilir tanı testidir. Alt özofagus sfinkterinin gevşememesi ve yemek borusunun peristaltik hareketlerinin bozulduğu gösterilir.
- Baryumlu özofagus grafisi: “Kuş gagası” görünümü tanı açısından tipiktir.
- Endoskopi (Gastroskopi): Diğer hastalıkları dışlamak ve yemek borusunun genel yapısını değerlendirmek için yapılır.
Tedavi Seçenekleri
Akalazya tamamen tedavi edilebilen bir hastalık olmasa da, belirtileri hafifletmeye yönelik etkili tedavi yöntemleri mevcuttur:
- Pneumatik dilatasyon (balonla genişletme): Endoskopik yöntemle alt özofagus sfinkteri genişletilir.
- Cerrahi (Heller miyotomi): Laparoskopik olarak yemek borusu kası kesilerek gevşetilir. Genellikle etkili ve kalıcı bir çözümdür.
- POEM (Peroral Endoskopik Miyotomi): Yeni ve minimal invaziv bir yöntemdir. Endoskopiyle yemek borusu içinden kas kesisi yapılır.
- Botulinum toksin (Botox) enjeksiyonu: Geçici rahatlama sağlar, genellikle yaşlı ya da ameliyat olamayan hastalara uygulanır.
- İlaç tedavisi: Etkisi sınırlı olmakla birlikte bazı hastalarda semptomatik rahatlama sağlayabilir.
Takip ve Yaşam Kalitesi
Akalazya, düzenli takip gerektiren bir hastalıktır. Tedavi sonrası bazı hastalarda reflü, yemek borusu genişlemesi ya da tekrarlayan şikayetler görülebilir. Bu nedenle, yaşam tarzı değişiklikleri, diyet düzenlemeleri ve gerekirse uzun dönem izlem önerilir.