Çölyak hastalığı, genetik yatkınlığı olan bireylerde glüten (buğday, arpa, çavdar gibi tahıllarda bulunan bir protein) tüketildiğinde ince bağırsakta bağışıklık sistemi reaksiyonu gelişmesiyle ortaya çıkan kronik bir hastalıktır. Bu reaksiyon, ince bağırsak villuslarının zarar görmesine ve besinlerin yeterince emilememesine yol açar.
Çölyak, hem çocuklarda hem yetişkinlerde görülebilir ve tedavi edilmediğinde ciddi beslenme eksikliklerine ve uzun vadeli komplikasyonlara neden olabilir.
Çölyak Nedenleri
Çölyak hastalığı, genetik ve çevresel faktörlerin bir araya gelmesiyle ortaya çıkar:
-
Genetik Yatkınlık: HLA-DQ2 veya HLA-DQ8 genine sahip kişilerde daha sık görülür.
-
Glüten Tüketimi: Buğday, arpa, çavdar ve bazı işlenmiş gıdalardaki glüten, bağışıklık sistemini tetikler.
-
Diğer Faktörler: Bazı enfeksiyonlar veya bağırsak mikrobiomundaki değişiklikler hastalığın tetiklenmesine katkıda bulunabilir.
Çölyak Belirtileri
Çölyak hastalığı, bireyden bireye farklı belirtiler gösterebilir. Yaygın semptomlar şunlardır:
-
Karın ağrısı, şişkinlik ve gaz
-
Kronik ishal veya kabızlık
-
Kilo kaybı ve iştahsızlık
-
Anemi ve vitamin-mineral eksiklikleri
-
Yorgunluk, halsizlik
-
Bazı çocuklarda büyüme geriliği ve gelişim sorunları
Bazı kişilerde ise belirtiler oldukça hafif olabilir veya sadece sistemik etkiler (demir eksikliği, kemik yoğunluğu azalması) görülebilir.
Tanı Yöntemleri
Çölyak tanısı, kan testleri ve ince bağırsak biyopsisi ile konur:
-
Serolojik Testler: Anti-tTG (doku transglutaminaz) ve EMA (endomisyum antikoru) testleri.
-
Biyopsi: Endoskopi sırasında ince bağırsaktan alınan örneklerle villus hasarı değerlendirilir.
-
Genetik Testler: HLA-DQ2 veya DQ8 genetik testi, hastalık riskini değerlendirmede yardımcı olabilir.
Çölyak hastalığı, erken tanı ve uygun diyetle yönetilebilen bir hastalıktır. Şüpheli belirtiler veya ailesinde çölyak öyküsü olan kişiler, gastroenteroloji uzmanına başvurarak gerekli testleri yaptırmalıdır. Erken müdahale, hem yaşam kalitesini artırır hem de komplikasyonları önler.